Piekarska 71 – Mater Dolorosa I

W drugiej połowie XIX w. okazało się, że bytomski cmentarz miejski istniejący wokół kościoła św. Trójcy jest za mały. Apelował w tej sprawie lekarz, dr Bruno Heer. W 1865 r. władze rejencji opolskiej uznały, że stary cmentarz trzeba zamknąć. Jednocześnie prowadzono pertraktacje z władzami ROUE (Kolei Prawoodrzańskiej) mające na celu odkupienie od nich części gruntów. W 1866 r. ruszył proces wykupu działek pomiędzy ulicami Kraszewskiego i Piekarską. Zajął się tym ksiądz Józef Szafranek i mistrz murarski Albert Klehr (rada parafialna WNMP). Poświęcono również ziemię pod przyszły cmentarz. W sprawie cmentarza prowadzono korespondencję z arcybiskupem wrocławskim Georgiem von Koppem. Ostatecznie w 1868 r. założono cmentarz „Mater Dolorosa I”. Podzielono go na osiem kwater. Paul Jackisch zaprojektował dom grabarza (1869), a także bramę i ogrodzenie całej nekropolii od strony ul. Piekarskiej. W 1879 r. poprawiał cmentarny krzyż. Theodor Ehl zaprojektował dom ogrodnika cmentarnego (1890). Powstał także dom zarządcy cmentarnego, który miał być jeszcze rozbucowany.

W latach 1881-1882 na „Mater Dolorosa I” wzniesiono kaplicę cmentarną, a właściwie kościół cmentarny Matki Boskiej Bolesnej, na budowę którego wyraził zgodę sam cesarz Wilhelm Hohehnzollern. Jego bryłę zaprojektował Hugo Heer, syn dr-a Bruno Heer’a. Kwotę 12 tys. marek na wzniesienie tej kaplicy wzniosła Julianna Garus, z domu Skora. Całość kosztowała blisko 19 tys. marek. Nadzór nad budową sprawował Paul Jackisch. Theodor Ehl zaprojektował budynek niewielkiej zakrystii, który dobudowano do bryły kościoła. Cmentarz pierwotnie był nekropolia parafii WNMP. W 1888 r. ksiądz Reinhold Schirmeisen przejął cmentarz Mater Dolorosa I na potrzeby parafii św. Trójcy od parafii WNMP (której proboszczem był wtedy ksiądz Norbert Bończyk), choć konflikt o cmentarz pomiędzy parafiami ciągnął się przez wiele lat. W 1926 r. na teren cmentarza doprowadzono wodę. Po 1945 r. część nagrobków została zniszczona lub zdewastowana. W 1987 r. cmentarz został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków. Obecnie „Mater Dolorosa I” jest najbardziej reprezentatywnym bytomskim cmentarzem.

Na „Mater Dolorosa I” znajdowało się wiele rodzinnych grobowców, które po wojnie zostały rozgrabione, a niektóre z nich wręcz przywłaszczone. Wspomnę jedynie symboliczny grób nadburmistrza Georga Brüninga, dawny grobowiec Thomas Cieplika, znanego bytomskiego producenta instrumentów muzycznych, okazały grobowiec ekscentrycznego bytomskiego przedsiębiorcy Ignatza Hakuby, grób architekta Hugo Heera, księdza Niestroja Josefa z parafii WNMP, znanego bytomskiego producenta artykułów cukierniczych Ernsta Oderskiego, grobowiec księdza Józefa Szafranka, nagrobek Ludwiki Radziejowskiej, która wydawała w Bytomiu „Katolika”, właściciela doskonałej bytomskiej wytwórni wódek Vinzenta Pissarka, nadburmistrza Bytomia Alfreda Stephana czy też działaczy społecznych, jak Stanisław Witczak czy Antoni Józefczak, którzy mają w Bytomiu swoje ulice. Na tym cmentarzu spotkamy również wiele ofiar I i II wojny światowej, jak chociażby blisko 300 żołnierzy różnej narodowości z okresu I wojny światowej (119 żołnierzy niemieckich i 157 rosyjskich), około 20 niemieckich żołnierzy z okresu II wojny światowej czy też mogiłę urodzonego w dniu 10 czerwca 1905 r. w Poczdamie księdza Piotra Lercha, który w dniu 28 stycznia 1945 r. jako wikary w parafii WNMP w Bytomiu zginął zamordowany przez Sowietów.