Piekarska 81 – Dom Kachlów

    Dzisiejszy bytomski Park Miejski w Bytomiu nosi imię Franciszka Kachla. Pewnie nie wszyscy kojarzą jego postać. Tym bardziej, że chyba najbardziej znany z tego rodzeństwa był Józef Kachel, który urodził się w dniu 6 września 1913 r. w Bytomiu. Ich rodzicami byli Karol (górnik w kopalni „Szombierki” – wówczas „Hohenzollerngrube” i działacz społeczny) i Paulina, z domu Kupka. Paulina chętnie działała w różnych polskich stowarzyszeniach i organizacjach. 

Józef Kachel

  Józef Kachel miał czworo rodzeństwa, w tym starszego brata Franciszka, który urodził się w dniu 13 września 1906 r. w Bytomiu. Józef ukończył bytomską szkołę podstawową i w późniejszym okresie wieczorową szkołę handlową. Swoją szkolną edukację przechodził w czasie, gdy naziści rozpoczynali w Bytomiu, jak i w całych Niemczech swój pochód ku władzy. Jego starszy brat Franciszek walczył w III powstaniu śląskim. W latach 1923-1939 Franciszek był członkiem Związku Polaków w Niemczech, od 1936 r. komendantem hufca ZHP w Bytomiu. Nosił wtedy pseudonim harcerski „Gromotka”. Józef w 1924 r. wstąpił do II Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego, której drużynowym był właśnie jego starszy brat. W 1929 r. rozpoczął swoją pracę zawodową jako młodziutki praktykant w siedzibie Polskiego Konsulatu w bytomskim hotelu „Lomnitz”. Gdy w 1931 r. placówkę przeniesiono do Opola, Józef również przeprowadził się z Bytomia do Opola. Nie zrezygnował jednak z działalności w harcerstwie. W Opolu wstąpił do Koedukacyjnej Drużyny Harcerskiej im. Bronisława Koraszewskiego, której wkrótce został drużynowym. Od 1934 r. pracował w Biurze Związku Polaków w Niemczech w Opolu. 

   W latach 1926-1927 miasto stało się siedzibą naczelnych władz harcerstwa polskiego w Niemczech. W 1933 r., praktycznie w Bytomiu, oficjalnie uznano lilijkę harcerską ze znakiem Rodła jako godło harcerstwa polskiego na tych terenach. W 1934 r. Józef został sekretarzem Zarządu Głównego, a w dniu 14 kwietnia 1935 r. został naczelnikiem Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech (przejął funkcję po Józefie Kwietniewskim, dotychczasowym harcmistrzu). Organizował różnego typu obozy szkoleniowe, dopóki ich nie zakazano. W 1935 r. awansowano go na stopień podharcmistrza, a w 1937 r. został harcmistrzem. On sam działał również w innych polskich organizacjach i stowarzyszeniach, czym narażał się Niemcom. W 1937 r. ożenił się z Pauliną (z domu Marchotta), którą poznał w pracy w Polskim Konsulacie, a w 1938 r. urodził im się syn Andrzej Jacek. 

   We wrześniu 1937 r. Gestapo zakazało członkom ZHP w Niemczech noszenia mundurków harcerskich, lilijki z Rodłem oraz używania biało-czerwonych barw. W 1938 r. niemieckie władze nie udzieliły zezwoleń na organizację kursów i obozów harcerskich. Działacze harcerscy wpisywani byli na listę „wrogów Rzeszy”, tzw. „Sonderfahndungsbuch Polen” (pol. Specjalna księga Polaków ściganych listem gończym). Już na początku września 1939 r. Józef został aresztowany, a wraz z nim trzech jego braci. Wszyscy trafili do KL „Buchenwald„. Józefowi udało się jednak przeżyć piekło nazistowskiego obozu koncentracyjnego. Jego młodszy brat Paweł musiał ubrać na siebie mundur Wehrmachtu i poległ gdzieś na froncie wschodnim. Franciszek w latach 1939-1942 przebywał w KL „Buchenwald”, a później jako Górnoślązak został zwolniony z obozu i wcielony do Wehrmachtu, gdzie służył jako sanitariusz. 

   Józef po zakończeniu wojny powrócił do Bytomia. Kontynuował swoją przerwaną wojną edukację. Ukończył Technikum Górnicze, a później ukończył Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Został inżynierem górnikiem. Był dyrektorem górniczym I stopnia, a także inspektorem Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego i przewodniczącym Rady Zakładowej Zjednoczenia. Pełnił funkcję radnego Miejskiej Rady Narodowej w Bytomiu, posła na Sejm PRL (1957–1961) oraz wiceprzewodniczącego sejmowej Komisji Ziem Zachodnich. Był również członkiem Prezydium Rady Naczelnej Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich, Zarządu Obwodu Polskiego Związku Zachodniego w Bytomiu i Zarządu Towarzystwa Miłośników Bytomia. Był członkiem Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Wraz ze swoją żoną Pauliną reaktywował chór „Halka”, którego prezesem pozostawał przez wiele lat. Wrócił również do pracy harcerskiej. W dniu 23 kwietnia 1945 r. został komendantem obszaru dla Śląska Opolskiego i zastępcą komendanta Śląsko-Dąbrowskiej Chorągwi Harcerzy. Udzielał się w bytomskim oddziale PTTK. Zmarł w dniu 11 listopada 1983 r. w Bytomiu i został pochowany na rozbarskim cmentarzu. Był odznaczony Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Złotym Krzyżem Harcerskiego Odznaczenia Honorowego „Za Zasługę” oraz Złotym Krzyżem „Za zasługi dla ZHP”. Paulina, jego żona, zmarła w 2003 r. 

Franciszek Kachel

   Franciszek został odznaczony Odznaką Związku Polaków w Niemczech „Wytrwanie” (1938), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 r. (1947), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1948), Złotym Krzyżem Zasługi (1955), Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955), Srebrnym Krzyżem Zasługi Harcerskiej ZHP (1949), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski Polonia Restituta (1957) i Śląskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł w 1995 r. Jego nazwiskiem został nazwany Park Miejski w Bytomiu. Jego syn Paweł był znanym bytomskim dziennikarzem.